صفت های سنجشی

گاهی دو انسان یا حیوان یا چیزی را در یک صفتی با هم مقایسه می کنیم و بعد یکی را بر دیگری برتری می دهیم .

به طور مثال می گوییم« علی و حسن هر دو دانش آموزان زرنگی هستند امّا علی دانش آموز زرنگ تری  است.یا یوز بلنگ و آهو هر دو حیوانات سریعی هستند امّا یوز بلنگ حیوان سریع تری است.»همانگونه که مشاهده می کنید در این مقایسه یک انسان یا حیوان بر دیگری برتری داده شده و به آخر آن «تر» افزوده می شود مثل «زرنگ تر و سریع تر».به این گونه صفت ها که از ترکیب یک صفت بیانی با «تر»ساخته می شود صفت سنجشی تفضیلی می گویند.«دانش آموز زرنگتر»

زمانی نیز ما یک انسان یا حیوان یا چیزی را با نمونه های دیگری مقایسه می کنیم.به طور مثال می گوییم علی زرنگ ترین دانش آموز کلاس است یا یوزبلنگ سریع ترین حیوان روی زمین است.آنگونه که مشاهده می کنید این نوع کلمه از ترکیب یک صفت بیانی با«تر ین»ساخته می شود و «صفت عالی»  نام دارد.

اگر به مثال های بالا توجه کنید خواهید فهمید که «صفت تفضیلی» بعد از هسته قرار گرفته و جزء وابسته های بسین اسمی است« دانش آموز زرنگ تر» و بر عکس صفت عالی قبل از هسته قرار گرفته و از وابسته های بیشین حساب می شود«زرنگ ترین دانش آموز»

نکته1:برخی از کلمات مثل«به،مه،بیش،کم و...» صفت تفضیلی بوده و بدون «تر» می آیند:«به کزو ماند سرای زرنگار» این گونه کلمات اکثراً در جمله بدون هسته آمده و نقش می گیرند و بیشتر اوقات مسند می باشند.در  مثال قبل «به» مسند است.

نکته2:صفت های تفضیلی اگر همراه هسته نیایند دیگر وابسته و صفت نبوده و نقش می گیرند.مثال «علی زرتگ تر است»زرنگ تر مسند است.

نکته3:گاهی با افزودن «تر» به آخر برخی اسم ها صفت تفضیلی و عالی می سازیم.مثال:مردتر،شیرتر،آدم ترو... .اگر توجه فرمایید این نوع اسم ها در حقیقت در معنی صفت به کار می روند و دیگر اسم حساب نمی شوند به طور مثال مرد در معنی جوان مرد یا شیر در معنای شجاع.

نکته4:صفت های عالی اگر بدون هسته بیایند دیگر وابسته وصفت نبوده و نقش می گیرند.او بهترین است.بهترین:مسند/بهترین ها را انتخاب کن./بهترین :مفعول

نکته5:گاهی صفت های عالی همراه با کسره می آیند وبه کلمه قبلی خود اضافه می شوند که در این صورت خود هسته گروه اسمی بوده و نقش خواهد گرفت و کلمه بعد وابسته و مضاف الیه خواهد بود.مثال:بهترینٍ کارها نیکی به مادر است.بهترین کارها:گروه اسمی و نهاد/بهترین: هسته،نهاد/کارها:وابسته مضاف الیه

نکته6:گاهی صفت عالی بعد از کسره قرار می گیرد که در این صورت وابسته بسین و صفت خواهد بود.مثال:بنده یِ کمترین/کمترین وابسته بسین صفت

نکته7:در متون کهن گاهی صفت عالی با پسوند(ین) هم می آمده است.مثال:مهین نامداران(بزرگترین نامداران)

نکته8:گاهی در متون کهن صفت عالی با «تر»همراه می گردید.مثال:نیکوتر مردم(نیکوترین مردم)